(Radikal Kitap 05/09/2008)

Tozan Alkan ve Şeref Bilsel’in hazırladığı ‘Şairin Günah Defteri’ Türk ve dünya edebiyatında, geçmişten günümüze kadar şiire ve şaire dair söylenmiş çarpıcı sözleri bir araya getiriyor.

Şiir söz konusu olunca pek çok sanat disiplini de ister istemez söze katılıyor. Gerek metinlerarası ilişkiler düzleminde gerekse farklı disiplinlerin geçirgenliği bağlamında ortaya ‘melez’ metinler çıktığını söyleyebiliriz. Böyle olduğu için bugün salt ‘saf şiir’den bahsetmenin imkânları ortadan kalkmış görünüyor. Şiiri ortaya çıkaran malzemenin doğasındaki başkalaşım ve çoğalma, şiir üzerine söz alanların sayısını da çoğaltıyor. Şiirin tanımının ‘kendi içinde’ olduğu anlayışı yerini, her şairin kendine mahsus bir şiir tanımına bırakmıştır. İlhan Berk, bunu Türk şiirinde köklü bir geleneğin olmamasıyla, herkesin şiir yazması ve şiir üzerine söz almasıyla açıklar. Buradan bakınca, bizde belli bir dönem (askerde, âşıkken, gurbette vs.) hemen herkesin şiire bulaştığı, şiirin bulaşılabilecek, üstünkörü bir uğraş olduğu gerçeği de örneklerle önümüze seriliyor. Günümüz Türk şiiri üzerine konuşurken biz daha çok ‘modern’ şiiri işaret ediyoruz; fakat bugün şiirimizin geleneksel mimari imkânlarıyla (hece, aruz vs.) yoluna devam eden, edebiyat çevrelerince ‘dikkate’ alınmayan binlerce insan var. Şiiri bir iç dökme yeri, bir sığınak gibi görenlerin sayısı tarihin hiçbir döneminde az olmadı. Şiir, bu topraklarda, bir kültür taşıyıcısı gibi dilin ovasında işleyip durdu. Bu akışı biraz da şiirin maddi yükünün az olması, fakat psikolojik malzemesinin her daim hazır bulunması sağladı, diyebiliriz. Sadece şiir yazmayıp şiir üzerine görüş de beyan eden insanların çetelesini tutmak oldukça zor bir iş. Çünkü şiir yazan hemen herkesin şiir üzerine söylediği yığınla söz var. Bu yığını, bir yumak gibi çözüp kalıcı, sağlam taraflarını toplayıp derlemek de ayrı bir çaba istiyor.
İki şair; Tozan Alkan ve Şeref Bilsel, bugüne dek bu oylumda ve bu nitelikte, kimsenin cesaret edemediği bir çalışmayı ortaya çıkardı: Şairin Günah Defteri. Bu ismin içerisinde anlam yükleyebileceğimiz pek çok gönderme var. Platon’un devletinden kovulan, Şuara suresinde ‘sapıklık’la itham edilen ve her halükârda ‘muhalif’ bir kimlikle dolaşan ‘şair’in şiir üzerine söyledikleri bir ‘günah defteri’nde konaklayabilir ancak. Türk ve dünya edebiyatında, geçmişten günümüze dek şiire ve şaire dair söylenmiş çarpıcı sözleri bir araya getiren kitap İkaros Yayınları tarafından okurla buluşturuldu. Kitapta yer alan ifadeler, ‘tanım, saptama’ özellikleri gösteren aforizmalardan oluşuyor. Bu aforizmalardan kimi bir cümle boyutunda kimi ise bir paragraf... ama bütün ifadelerin içinde ‘şiir/şair’ kavramları yer alıyor. Bazı şiirlerin içinde geçen, şiiri tanımlayan dizelere de yer verilmiş. Kitap sadece şairlere ait aforizmalardan oluşmuyor; kimi tanınmış hikâye ve romancıların, filozofların şiir üzerine kısa özlü ifadelerine de yer veriyor. Herkesin ağzında dolaşan fakat kime ait olduğunu bilmediğimiz birçok sözün de gerçek sahibini Şairin Günah Defteri sayesinde öğreniyoruz.
Bir şair ve şiir tanımları sözlüğü gibi de okunan bu çalışmayı ortaya çıkaran Tozan Alkan ve Şeref Bilsel, başta edebiyat dergilerindeki söyleşiler olmak üzere, dergilerin özel sayılarından, biyografı ve hâtıra kitaplarından, yıllık ve antolojilerden, edebiyat tarihi kitaplarından yararlanmışlar. Türk şiirinde şiir üzerine bolca aforizma ortaya koymuş bazı isimler kitapta öne çıkıyor. Bunların başında; İlhan Berk, Salah Birsel, Behçet Necatigil, Nâzım Hikmet, Dağlarca, Necip Fazıl geliyor. Sadece şiirle organik bir birlikteliği olanların değil; nitelikli okurların, dil ve edebiyat öğrencilerinin başucunda bulunması gereken, derli toplu bir kaynak niteliğine sahip bir kitap Şairin Günah Defteri.
Tozan Alkan ve Şeref Bilsel’in Şairin Günah Defteri bize, insanın en eski yol arkadaşlarından biri olan ‘şiirin’ tarih içinde uğradığı şairleri, konakladığı yerleri, yakalandığı yeni bakış açılarını göstermesi bakımından oldukça değerli bir kaynak.

ŞAİRİN GÜNAH DEFTERİ
Hazırlayanlar: Tozan Alkan-Şeref Bilsel
İkaros Yayınları 2008, 296 sayfa